تأملات فقهی شیخ سیاست‌ورز

پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) :

سیدهادی طباطبایی: قبای سیاست چنان بر آیت الله هاشمی رفسنجانی راست آمده بود که رویکردهای علمی و فقهی‌اش کمتر مورد توجه قرار گرفت. وی از ۱۴ سالگی به قم رفته و به تحصیل علوم دینی پرداخته بود. نمی‌شد که در محفل آیت‌الله‌العظمی بروجردی زانو زده باشد، انفاس امام خمینی بر جانش نشسته باشد، از محضر حضرات آیات محقق داماد، گلپایگانی و شریعتمداری بهره برده باشد، اما دستی در فقه نداشته باشد.

شیخِ سیاست‌ورز، در فقه هم به تأملاتی پرداخته و به گره‌گشایی‌هایی نائل آمده بود. آیت‌الله هاشمی رفسنجانی به فقهِ عقلانی می‌اندیشید. بسنده‌کردن بر نص را برنمی‌تابید و بر این باور بود که پیامبر مکرم اسلام نیز بر پایه‌ی عقل خود بسیاری از اعمال را به انجام می‌رسانید. به تعبیر او: پیامبر (ص) نیز به غیر از وحی، بر اساس عقلانیت و تشخیص خودشان در مفاهیم و محتوا اجتهاد می‌کرده‌اند. پیامبر(ص) در مصادیق هم به مشورت با افراد متعدد می‌پرداخته و حل مشکلات را طلب می‌کرده است.‏[۱]‎ هاشمی رفسنجانی همین مبنای رفتاری پیامبر را بر می‌گرفت و اذعان می‌کرد که پایه‌ی اجتهادات امروزین نیز می‌باید بر پایه‌ی عقل و تفکر سامان پذیرد.

وی در سخنان خود بارها بدین نکته اشراف می‌داد که انبیاء آمده‌اند تا گنج‌های عقلانیت را که در ویرانه‌ها خوابیده و انسان‌ها از آن‌ها استفاده نکردند استخراج کنند؛ در کلمات ائمه(ع) و فقها با صراحت می‌بینیم که عقل را در کنار رسالت می‌گذارند. وی با این سخن، اذعان می‌داشت که حاکمیت اسلامی نیز می‌باید عقلانیت زمانه را برگیرد و با فقه اسلامی منطبق سازد.‏[۲]‎

با توجه به همین رویکردهای عقلانی در فقه بود که هاشمی رفسنجانی بر مؤلفه‌هایی انگشت می‌نهاد تا جامِ فقه را از عقلانیت لبریز کند. یکی از تأکیدات وی برای ظهور عقلانیت در فقاهت، التفات بر «فقه مقارن» بود. آیت‌الله هاشمی بر این باور بود که اگر فقه اهل سنت را در کنار فقه اهل البیت(ع) بنشانیم و با یکدیگر به مقایسه بنشینیم، ممکن است که بسیاری از آرای فقهی ما نیز متفاوت و برای بشر امروز فهم‌پذیرتر گردد. به تعبیر وی: هم اهل سنت و هم شیعیان باید این کار را بکنند؛ باید فقه مقارن را مقایسه‌ای درس بدهند و درس بخوانند که در این شرایط، ممکن است فتاوای ما در خیلی از موضوعات فرق کند. ‏[۳]‎

هاشمی رفسنجانی در این خصوص بر این باور بود که علمای شیعه و اهل سنت می‌توانند به معیاری واحد تأکید کنند و به نتیجه‌ای معقول و مقبول دست یابند. به باور وی، می‌توان به احادیث اهل بیت(ع) رجوع کرد و اختلاف میان تشیع و تسنن را برچید؛ چرا که اهل بیت(ع) هم مقبول اهل سنت‌اند و هم قابل تبعیت.‏[۴]‎

تخصصی‌شدن اجتهاد، یکی دیگر از دغدغه‌های آیت‌الله هاشمی رفسنجانی در عرصه‌ی عقلانیت فقهی بود. وی می‌کوشید تا این باور را ترویج دهد که اجتهاد نیز مانند سایر علوم، باید تخصصی شود. او می‌گفت: «الان همه می‌فهمند که یک مجتهد نمی‌تواند به تنهایی در همه‌ی ابواب مورد نیاز فقهیِ جامعه و مردم متخصص باشد. هیچ‌کس قدرت این کار را ندارد. چگونه می‌توانیم در عمر ۳۰ یا ۴۰ ساله تحصیل همه‌ی علوم دنیا را در حقوق بین الملل، حقوق کودک، حقوق زن، حقوق معلولین، حقوق جامعه و ده‌ها رشته‌ی دیگر در حد متخصص یاد بگیریم؛ در حالی که هر کدام آن‌ها در حد یک تخصص بسیار بالاست که هر کدام چند رشته جدا و گرایش در زیر مجموعه خود دارند. واقعاً نمی‌توان قبول کرد که یک نفر با علم به همه‌ی علوم در همه‌ی مسائل فتوا بدهد».‏[۵]‎

وی در خصوص نظریه‌ی ولایت فقیه نیز، نگاه زمینی و رأی مردمی را دخیل می‌دانست و عنوان می‌کرد که «ما از همان روز اول به پدیده‌ی قدرت، نگاه زمینی و واقع‌بینانه داشتیم. کسانی که آمدند و نگاه صرفاً متافیزیکی به قدرت را دامن زدند و آن را مرتب مطرح می‌کنند قبول نداریم… ».

بر اساس همین مبنا بود که آیت‌الله هاشمی، معتقد بود که ولایت فقیه نیز ‌می‌تواند به نحو شورایی اداره شده و از دوش یک فرد برداشته شود. ‏[۶]‎ وی در خصوص نظریه‌ی ولایت فقیه نیز، نگاه زمینی و رأی مردمی را دخیل می‌دانست و عنوان می‌کرد که «ما از همان روز اول به پدیده‌ی قدرت، نگاه زمینی و واقع‌بینانه داشتیم. کسانی که آمدند و نگاه صرفاً متافیزیکی به قدرت را دامن زدند و آن را مرتب مطرح می‌کنند قبول نداریم. از همان ابتدا امام خمینی(ره) هم، همین را می‌گفت؛ شما حرف‌های ایشان را ببینید که مشروعیت را به مردم می‌دهد. این چالش  نیست و دردسری هم به‌وجود نمی‌آورد؛ البته اگر تعصب‌های بی‌جا برداشته شود».‏[۷]‎ وی در این خصوص نیز، عقلانیت زمانه را مدخلیت می‌داد و بر آن مُهر صحه می‌نهاد.

هاشمی رفسنجانی بر جهانی‌سازی و التفات بر دستاوردهای بشر جدید تأکید بسیار داشت. وی در این خصوص عنوان می‌کرد که «همیشه زمان در حال پیشروی است؛ مسائل مستحدثه، آن‌به‌آن اتفاق می‌افتد… لذا فقهی که امروز علما و حوزه‌های ما دارند از این جهت قابل مقایسه با دوره‌های قبل نیست. فقه سیاسی در اعماق فقه ما هست؛ اما خیلی باید عوض و بزرگ شود. احکام سیاسی، اداره‌ی کشور، قانون‌گذاری، قضا و قوانین دیگر در این شرایط ده‌ها برابر مطالبی که قبلاً نوشته بودیم فروع دارد. این تحولات، می‌طلبد که عقل زمانه را برگیریم و در فقه به کار بندیم».‏[۸]‎

هاشمی رفسنجانی پیشرفت زمانه را می‌دید و جاماندن فقه از آن را هشدار می‌داد. وی در بیان خاطره‌ای نیز این دغدغه‌ی خود را بازگو کرده بود: «یک بار به خاطر مسأله ارثی که در خانواده‌ای به‌وجود آمده بود، فکر کردم این حکمی که الآن هست که همسران بعد از فوت شوهران از زمین ارث نمی‌برند و فقط از اعیان و منقول ارث می‌برند، با توجه به ظاهر قرآن جای تأمل دارد و بررسی کردم و دیدم یکی از ریشه‌های این حکم به مسأله‌ای بر می‌گردد که در زمان فوت پیامبر(ص) اتفاق افتاد که یکی از همسران پیامبر به خاطر مالکیت یکی از حجره‌هایی که در آن زندگی می‌کرد، آن مسائل را مطرح کرد. از همان زمان کم‌کم تعصبی بین شیعه و سنی در موضوع مالکیت زمین پیدا شد. بعد این تبدیل به فتوا شد که خیلی‌ها آن فتوا را می‌دادند و عمل می‌شد. موضوع را دنبال کردم و در سفر به قم با بعضی از مراجع بحت کردم و دیدم آن‌ها هم می‌گویند: احتیاط می‌کنیم؛ یا می‌گویند: مصالحه می‌کنیم. با رهبری صحبت کردم؛ گفتم این چه دلیلی دارد؟ تعدادی روایت داریم که ناظر به هر دو طرف است. رهبری دستور دادند در جلسه‌ای که شب‌های پنجشنبه با علما دارند، بحث کنند. آیت‌الله هاشمی شاهرودی بحث را آماده کردند و به جلسه بردند که این فتوا در بسیاری از زوایا اصلاح شد…».‏[۹]‎

التفات بر اقتضائات زمانه در فقه اسلامی، ذهن و ضمیر آیت‌الله هاشمی را به خود مشغول داشته بود. هاشمی با این نگاه  به فقه بود که بر گوهر عقلانیت تأکید می‌کرد و دستاوردهای نوین را در اجتهاد نیز دخیل می‌دانست. با همین رویکرد فقیهانه است که سید حسن خمینی در پیام تسلیت خود، آیت‌الله هاشمی را قامت رعنای گفتمان آزادی‌خواه و معتدل در جامعه‌ی افراط‌زده‌ی ما می‌داند.

ایده‌هایی که هاشمی رفسنجانی در خاطر داشت اما، تا رسیدن به سر منزل مقصود و تسرّی آن در جامعه، نیاز به مداومت و صبر بسیار دارد؛ همان صبری که مؤمنان را بدان بشارت داده‌اند؛ صبری که هاشمی رفسنجانی، خود نمادی از آن بود.

سَلامٌ عَلَیکُم بِما صَبَرتُم.

منبع: مباحثات

پانوشت‌ها

۱. [^] روزنامه جمهوری اسلامی، ۲۸/۱۰/۸۷ .

۲. [^] همان.

۳. [^] مرتضوی، سید ضیاء، اجتهاد در محاق، صص۱۷-۱۸.

۴. [^] همان، ص۲۹.

۵. [^] سخنرانی در دانشگاه تهران، ۲ دی ماه ۱۳۸۷.

۶. [^] روزنامه شرق، ۱۹ اسفند ۱۳۹۳.

۷. [^] صنعتی، رضا، مشروعیت آسمانی، ولایت فقیه در اندیشه‌ی سیاسی آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، ص۸۲ .

۸. [^] سخنرانی در دانشگاه تهران، ۲ دی ماه ۱۳۸۷.

۹. [^] همان.


  • Notice: Undefined index: theme_allow_lazyload in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    Notice: Trying to get property of non-object in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    عکسی که نشان می‌دهد کاپیتان تیم‌ملی در کودکی استقلالی بوده

    تیموریان که به دوباره به جمع آبی‌پوشان بازگشته، سندی از استقلالی بودن خود منتشر کرده است.  آندرانیک تیموریان از بچگی استقلالی بود...


  • Notice: Undefined index: theme_allow_lazyload in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    Notice: Trying to get property of non-object in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

  • Notice: Undefined index: theme_allow_lazyload in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    Notice: Trying to get property of non-object in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    واکنش دنیای هنر به واقعه پلاسکو

    خبر فروریختن اولین برج تجاری بزرگ تهران و در پی آن جان سپردن آتش نشانان عزیزمان قلب ملت ایران را فشرده کرد. جامعه هنری نیز به نوبه خود به...


  • Notice: Undefined index: theme_allow_lazyload in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    Notice: Trying to get property of non-object in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    افراد محبوس در موتورخانه پلاسکو همان روز حادثه فوت کردند/ اجساد دچار فساد نعشی شده اند

    پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) : سرپرست دادسرای امور جنایی، گفت: تمام اجسادی که شب گذشته از زیر آوار بیرون کشیده شده‌اند دچار فساد...


  • Notice: Undefined index: theme_allow_lazyload in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    Notice: Trying to get property of non-object in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    فیلم | ملاقات تلخ با خانواده اولین شهید آتش‌نشانی پلاسکو که ۲ ماه از نامزدیش می‌گذشت

    فیلم | ملاقات تلخ با خانواده اولین شهید آتش‌نشانی پلاسکو که ۲ ماه از نامزدیش...


  • Notice: Undefined index: theme_allow_lazyload in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    Notice: Trying to get property of non-object in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    عملیات امداد و نجات ساختمان پلاسکو-۱۰

    [unable to retrieve full-text content]عملیات تخلیه آوار و تلاش برای پیدا کردن آتش نشانان در شب سوم حادثه همچنان ادامه دارد.


  • Notice: Undefined index: theme_allow_lazyload in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    Notice: Trying to get property of non-object in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    روز هفتم پلاسکو؛ تداوم آواربرداری و جست‌وجو

    [unable to retrieve full-text content]با توجه به درجه حرارت بسیار بالای زیر آوار تعداد روزهای عملیاتی آتش‌نشانان در ساختمان پلاسکو به عدد هفت رسید...


  • Notice: Undefined index: theme_allow_lazyload in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    Notice: Trying to get property of non-object in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    پیام تسلیت سپاه در پی شهادت آتش نشانان پلاسکو

    [unable to retrieve full-text content]سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در پیامی شهادت شماری از آتش‌نشانان را در حادثه آتش سوزی و فروریختن ساختمان پلاسکو...


  • Notice: Undefined index: theme_allow_lazyload in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    Notice: Trying to get property of non-object in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    ششمین هم اندیشی‌سینما انقلاب‌از22 بهمن‌ در‌حوزه هنری برگزار‌می‌گردد+پوستر جشنواره

    loudspeaker:به به گزارش خبرگزاری فارس ،امسال نیز مانند سالهای گذشته هم اندیشی سینما انقلاب با حضور اساتید و نخبگان علوم انسانی و سینمایی از روز...


  • Notice: Undefined index: theme_allow_lazyload in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    Notice: Trying to get property of non-object in /home/cofekhabar/domains/cofekhabar.ir/public_html/include/smarty/sysplugins/smarty_internal_templatebase.php(157) : eval()'d code on line 73

    تشییع پیکر علی اکبر صارمی - معمار پیشکسوت

    [unable to retrieve full-text content]مراسم تشییع پیکر علی اکبر صارمی - معمار پیشکسوت صبح امروز (‌سه شنبه )‌ در روبروی خانه هنرمندان برگزار شد.

دانلود کلیپ شهدای حرم

دنـــــــ ــــیای مـــــوزیــــــــکــ - دانلود آهنگ جاستینا به نام کاش دنیا بهم یه ...

خندوانه احسان علیخانی

خاک برگ پرلیت دار - keshtzar.ir

عاشق محمد فرزانگان

عکسهای خصوصی بازیگران ایران - گالری عکس

لخت شدن زن های ایرانی موقع رقص در جاده شمال - YouTube

ماجرای آبروریزی کنسرت سالار عقیلی بواسطه حضور همسرش · جدید 95 ...

قالب وبلاگ،قالب وبلاگ جدید،تم وبلاگ،دانلود قالب وبلاگ،تم کده

دانلود آهنگ جدید با لینک مستقیم | دانلود موزیک

۹ کاری که باید در سفر به پوکت انجام داد؛ تایلند - کجارو

عکس هایی از خوشگل ترین دخترهای مدل ایرانی - ایران ناز

لیست قیمت موسسه ونوس - آموزش روش های تست زنی کنکور موسسه ونوس

بلیط شمال

مرتضی-دوباره عشق{Morteza - Dobareh Eshgh} - YouTube

فال حافظ آنلاین + روش صحیح گرفتن “فال حافظ” - نمناک

قیمت انواع "مبلمان راحتی"+جدول - باشگاه خبرنگاران

غسل جنابت

مکان دیدنی استان اصفهان

اقتصاد آنلاین - منشور خبری تحلیلی اقتصاد ایران

با ایـن تـست هـوش، IQ خـود را مشخـص کنیـد - بیتوته

ربات ارسال فایل در تلگرام یا آپلود غیرمستقیم - بیگ ای تک Big E-Tek

کمدی | تیک فیلم - دانلود فیلم

سالن زیبایی عروس | Facebook

قیمت نفت - نرخ ارز ، نرخ دلار

IranPaper.ir | سامانه دانلود رایگان مقاله، کتاب، استاندارد و پایان نامه

فروش فایل فلش موبایل

لحظه به لحظه حادثه پلاسکو/ادامه آواربرداری - خبرگزاری صدا و سیما

تورهای لحظه آخری | تور لحظه آخری

مکان احتمالی دفن پیکر آیت الله هاشمی رفسنجانی

دانلود زیرنویس فیلم و سریال

نظام طاغوتی

کونول دانلود

ظرفشویی اسنوا | ماشین ظرفشویی اسنوا | قیمت ظرفشویی اسنوا ... - هورانه

آموزش نصب قدم به قدم او اس کلاس فارسی

فروش ژله تزریقی

خبر جدید امروز

حسن ریوندی

Juventus.iR :: کانون هواداران باشگاه یوونتوس در ایران

دانلود ASTRO File Manager 4.6.3.4 - فایل منیجر قدرتمند آسترو برای ...

دانلود‌ جديدترين ورژن برنامه ES file manager اندرويد براي گوشيهاي htc و ...

خرید کیف لویی ویتون

GODNET | خرید وی پی ان | خرید فیلتر شکن | خرید vpn | خرید کریو

راهنمای جامع نصب بازی های کامپیوتر | سایت بروز, مرجع دانلود اندروید ...

راهنمای اخذ ویزای کره جنوبی -تحصیل در خارج از کشور

دانلود کامل مراسم جشن اختتامیه سریال شهرزاد

بابک جهانبخش - ویکی‌پدیا، دانشنامهٔ آزاد

ابزار نجاری دسته دوم

اطلاعات صدور ویزای کشورها - خانه

آموزش رانندگی خصوصی نیم کلاج